12-12-2017 - 09:07

Di tích, danh thắng, điều kiện tự nhiên

1. Đặc điểm, điều kiện tự nhiên

Xã Bắc Sơn được thành lập năm 1985. Địa hình xã có tuyến đường tỉnh lộ số 21 cũ (Nay là quốc lộ 8C) và tuyến kênh N1 chạy song song nối với đường tỉnh lộ số3 cùng 2 tuyến đường dây tải điện 500 KV chạy qua. Phía bắc giáp xã Thạch Vĩnh, phía nam giáp huyện Hương Khê, phía đông giáp xã Thạch Lưu và xã Thạch Xuân, phía tây giáp xã Ngọc Sơn. Xã có diện tích đất tự nhiên 2.259,19 ha,trong đó  1.251,68 ha đất lâm nghiệp. Nhờ vậy, Bắc Sơn là địa phương có tiềm năng  và lợi thế về kinh tế nông nghiệp kết hợp kinh tế đồi rừng trang trại.

    Với địa thế nằm sát chân dãy núi Trà Sơn nên ở đây có nhiều đồi núi chia cắt, nhiều khe, hói. Từ xa xưa, người dân đã biết đắp đập, ngăn nguồn để tạo thành  những con đập như: Đập Bún, Đập Bạng, Đập Bồ và Đập Xạ có dung tích khá lớn phục vụ cho trên 500 ha đất nông nghiệp.

     Đập Bún nằm ở phía nam xã, có nguồn nước từ khe Phượng Hoàng, vốn ngày xưa là một thung lũng hoang vu. Khi cư dân bản địa lên đây lập trại làm ăn, người dân đã đã đắp nên con đập. Những năm sáu mươi của thế kỷ XX, khi phong trào HTX lên cao, nhà nước chủ trương xây dựng nơi đây thành con đập  có trữ lượng trên 3 triệu mét khối nước phục vụ nông nghiệp cho các xã Thạch Lưu, Thạch Đài và Thạch Xuân.

     Đập Bạng có nguồn nước khá lớn phát nguyên từ Khe Bạngchảy về. Cũng từ những thập niên đầu của thế kỷ trước, khi dân bản địa lên đây lập trại cày cấy, con đập này mới được hình thành để tưới cho các xứ đồng Cửa Bạng, Cố Nhương, Nhà Hoa, Cụm Vằng, Mục Lâm… Đến năm 1995, tổ chức OXPAM Hồng Công hỗ trợ dự án nâng cấp Đập Bạng, tạo nên một con đập to lớn.

    Đập Bồ có dung tích nhỏ nhất trong số bốn con đập ở Bắc Sơn. Con đập này cũng được xây dựng từ những năm đầu của thế kỷ hai mươi. Năm 1967,  khi HTX Nam Vĩnh ra đời, Đập Bồ được tu bổ thêm. Nhưng do được xây dựng bằng thủ công, nên hàng năm sau kỳ lũ lụt, đập thường bị vỡ, rất tốn công của để làm lại. Đến năm 2011, dự án xây dựng hạ tầng cơ sở dựa vào cộng đồng đã hỗ trợ để nâng cấp Đập Bồ như hiện nay.

   Đập Xạ nằm về phía tây địa bàn xã với nguồn nước từ Khe Cấy đổ về. Đây cũng là con đập được xây dựng từ những năm đầu của thế kỷ trước. Năm 2002, dự án CBRIPhỗ trợ nâng cấp với trữ lượng 1,2 triệu mét khối nước để tưới cho gần 200 ha đất nông nghiệp ở 3 thôn Tây Sơn, Phú Sơn và Kim Sơn.

     Do nằm dọc theo dãy Trà Sơn, đất đai bạc màu, độ chua cao, đồng ruộng bậc thang, bão lụt bào mòn rửa trôi  khá lớn  nên tầng canh tác cạn, năng suất cây trồng rất thấp. Ngày xưa, dân các xã lân cận Thạch Vĩnh, Thạch Lưu, Thạch Đài lên vùng đất này lập trại sản xuất và chăn nuôi. Tại HTX Sơn Lưu có trại của HTX Thanh Tiến, trại Cố Cọi, trại Cố Sỹ và trại Cố Nhương. Tại HTX Đồng Vĩnh có trại HTX Trung An, trại Cố Phượng, trại ông Toàn, trại ông Ngự, tại HTX Tây Sơn có trại Anh Quỳnh.

     Khí hậu Bắc Sơn vô cùng khắc nghiệt. Ngày xưa, người dân gọi đây là xứ Thiên Cang, tức là nơi khô hạn, đất cứng như đá.Thiên tai hoành hành làm cho vùng đất này ngày càng khô cứng, bạc màu. Sim mua, lau lách đua nhau lấn lướt những mảnh ruộng bé nhỏ mà con người đã cố công cày, cuốc. Do khó khăn trong việc làm ăn nên đa số các hộ lập trại đã bỏ về làng cũ. Và  vì thế, ruộng ở đây thường chỉ canh tác được một vụ chiêm, còn vụ mười thì bỏ hoang. Điều đó đã gây biết bao khó khăn, cơ cực cho bà con nông dân Thạch Đồng di cư làm kinh tế trong những ngày đầu lên đây lập nghiệp.

. . . . .